Qur’anda Məhdi (əleyhissəlam) hö kumətinin siması

Qur’ani-Kərim Həzrət Məhdi əleyhissəlamın zühur və qiyamı barədə (bir çox başqa sahələrdə olduğu kimi) xırdalıqlara toxunmadan ümumi şəkildə söz açmışdır. Yə’ni , Qur’an ümumdünya ədalətli hökumət qurulacağından , əməlisaleh insanların yer üzündəki kamil və son qələbəsindən söhbət etmişdir. Bu ayələri İslam təfsirçiləri hədislərə istinad edərək Həzrət Məhdi əleyhissəlama , onun qiyamı və zühuruna aid etmişlər. Alimlərin bu məsələyə aid etdikləri[1] ayələrdən və bu məsələ haqqında daha aşkar söhbət açmış ayələrdən üçünü oxucuların nəzərinə çatdırırıq.

1) “ Ənbiya ” surəsi, ayə 105.

وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ

“Biz kitabdan [ Tövratdan , yaxud lövhi-məhfuzdan ] sonra Zəburda da yer üzünə yalnız Mənim saleh bəndələrimin varis (hakim) olacağını yazmışdıq.” [2]

Bu ayəni izah edərkən qeyd etmək lazımdır ki , ayədə gəlmiş “zikr” (kitab) sözü əslində “nəyisə xatırlamaq” mə’nasınadır , ancaq bu ayədə Həzrət Musa əleyhissəlama Allah tərəfindən göndərilmiş kitab – Tövrat nəzərdə tutulmuşdur. Buna sübut isə onun Zəburdan qabaq qeyd olunmasıdır. Başqa bir təfsirə əsasən, ayədəki “zikr” (kitab) sözü Qur’ana işarədir. Çünki Qur’anın özündə bir neçə yerdə Qur’an “zikr” adı ilə qeyd olunmuşdur. Məsələn, “Təkvir” surəsinin iyirmi yeddinci ayəsində deyilir:

إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِّلْعَالَمِينَ

“O , [ Qur’an ] aləmlər [ bütün insanlar və cinlər ] üçün ancaq bir zikrdir [ öyüd-nəsihətdir ]

Belə olduqda yuxarıdakı ayənin mə’nası “Biz kitabdan [ Tövratdan ] sonra Zəburda da...” yox , “Biz kitabdan [ Qur’andan ] əlavə Zəburda da yer üzünə yalnız Mənim saleh bəndələrimin hakim olacağını yazmışdıq” [3] olur.

Mərhum Şeyx Müfid (“Əl-İrşad” kitabında) Həzrət Məhdi əleyhissəlama ixtisas verdiyi fəslin başlanğıcında bu ayəyə və bundan sonra qeyd edəcəyimiz ayəyə istinad etmişdir.[4] Bu ayənin təfsiri barədə İmam Baqir əleyhissəlamdan rəvayət olunmuşdur ki , ayədə deyilmiş “saleh bəndələr”dən məqsəd Həzrət Məhdi əleyhissəlamın dünyanın axırında olacaq tərəfdarlarıdır.[5]

Qur’anın görkəmli təfsirçisi mərhum Təbərsi “Məcməül-bəyan” təfsirində bu ayədən bəhs edərkən qeyd etdiyimiz hədisi yazdıqdan sonra deyir: “Şiə və sünnilərin Peyğəmbərdən (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) rəvayət etdiyi aşağıdakı hədis bu məsələyə aiddir: “Əgər dünyanın sonuna bir gundən artıq qalmamış olsa belə, Allah-taala həmin günü mənim nəslimdən saleh bir kişinin zühur edib dünyanı, zülmlə dolduğu kimi haqq-ədalətlə dolduracağına qədər uzadar.” [6]

Qur’anın Allahın saleh bəndələrinin yer üzünün hakimi olacağı məsələsinin Tövrat və Zəburda da yazılmasına işarə etməsi bu mövzunun əhəmiyyətini göstərir. Belə ki , bu məsələ ilkin peyğəmbərlərin də kitablarında vurğulanmışdır. Diqqəti cəlb edən məsələ budur ki , bu mövzu Davud peyğəmbərin dua , münacat və nəsihətlərini əhatə etmiş və hal-hazırda Tövratın “Əhdi-qədim” hissəsində yer tapmış “Davudun nəğmələri” kitabında da müxtəlif ifadələrlə gözə dəyir. Məsələn, otuz yeddinci nəğmədə deyilir: “...Zalımların kökü kəsiləcək , Allaha arxalananlar isə yer üzünün hakimi (varisi) olacaqlar. İndi isə zalımların olmaması çox çətin məsələdir. (Yə’ni , indi zalımlar çoxdur). Yer üzünün hakimi (varisi) olacaq təvazökarlar son dərəcə əmin-amanlıqdan ləzzət alacaqlar” Həmin nəğmənin başqa bir hissəsində deyilir: “...Allaha təbərrük edənlər (üz tutanlar) yer üzünün hakimi olacaq , məl’unların (Allahdan üz döndərmişlərin) isə kökü kəsiləcək.”[7]

2) “ Qəsəs ” surəsi ayə 5.

وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ

“Yer üzündə zəif düşüb əzilənlərə [ ne’mət verib ] mərhəmət göstərib onları öndə gedən və yer üzünün varisləri [ hakimi ] etmək istəyirik.” [8]

“Məhdi (əleyhissəlam) şiə mənbələrində” adlı başlıqda danışarkən qeyd etdik ki , Həzrət Əli (əleyhissəlam) Məhdi əleyhissəlamın qayıdacağı (zühur etməsi) və camaatın yenidən vəhy ailəsinə tərəf üz tutacağı barədə söhbət etdikdən sonra indi qeyd etdiyimiz ayəni oxumuşdu.[9]

Ələvilərdən olub Abbasi xəlifəsi Mə’muna qarşı qiyam qaldırmış Məhəmməd ibn Cə’fər deyir ki , bir gün rastlaşdığım çətinlikləri Malik ibn Ənəs üçün açıqladım. O , mənə dedi ki , səbir et , qoy “Yer üzündə zəif düşüb əzilənlərə mərhəmət göstərib onları öndə gedən və yer üzünün varisləri etmək istəyirik” ayəsi çin çıxsın.[10]

3) “ Nur ” surəsi, ayə 55

وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا

“Allah aranızdan iman gətirib yaxşı işlər görənlərə – yalnız Mənə ibadət edərlər , heç nəyi Mənə şərik qoşmazlar deyə – onları özlərindən əvvəlkilər kimi yer üzünün varisləri edəcəyini , onlar üçün Allahın Özü bəyəndiyi dinini möhkəmləndirəcəyini və onların qorxusunu sonra əmin-amanlıqla [ arxayınçılıqla ] əvəz edəcəyini və’d buyurmuşdur.” [11]

Mərhum Təbərsi bu ayənin təfsirində deyir: “Peyğəmbər ailəsindən rəvayət olunmuşdur ki , bu ayə Həzrət Məhdi (əleyhissəlam) barədə nazil olmuşdur. Əyyaşi İmam Zeynül-abidin əleyhissəlamdan rəvayət etmişdir ki , o Həzrət bu ayəni oxuyaraq buyurmuşdur: “And olsun Allaha ki , onlar (ayədə deyilmiş şəxslər) biz əhli-beytin şiələridir. Allah bu işi bizim nəslimizdən olan bir şəxs vasitəsilə həyata keçirəcək. Həmin şəxs bu ümmətin Məhdisidir. O , həmin şəxsdir ki , Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) onun barəsində “Əgər dünyanın sonuna bircə gün belə qalsa , Allah-taala həmin günü mənim nəslimdən olan bir şəxsin (zühur edib) dünyaya hakim olacağı vaxta qədər uzadar. Onun adı mənim adımdandır. Dünyada zülm və haqsızlıq baş alıb getdiyi bir halda o , dünyada haqq-ədaləti bərpa edəcək” - deyə buyurmuşdur.”

Təbərsi daha sonra əlavə edib deyir: “Bu mə’na qeyd etdiyimiz ayənin təfsirində İmam Baqir (əleyhissəlam) və İmam Sadiq əleyhissəlamdan da rəvayət olunmuşdur.”[12]


[1] Günbatan günəşi , səh. 140–151.

[2] “ Ənbiya ” surəsi, ayə 105.

[3] Məhdi– böyük bir inqilab , səh. 121–122.

[4] Əl-İrşad , səh.346.

[5] Məcməül-bəyan , c.7 , səh.66.

[6] Məcməül-bəyan , c.7. səh.67.

[7] Tövrat.“BRITSH FAIN BABLE SWISTS” kompaniyası. Londan çapı 1856 , səh.1030.

[8] “ Qəsəs ” surəsi ayə 5.

[9] Şərhi-Nəhcül-bəlağə (İbn Əbil-Hədid) , c.19 , səh.29.

[10] Məqatilüt-talibin , səh.359.

[11] “ Nur ” surəsi, ayə 55.

[12] Məcməül-bəyan , c.7 , səh.152.